Với các doanh nghiệp sản xuất thực phẩm, bao bì thực phẩm hoặc hàng tiêu dùng muốn xuất khẩu vào thị trường Anh, châu Âu và nhiều hệ thống bán lẻ lớn tại Mỹ, việc chỉ tuân thủ quy định an toàn thực phẩm trong nước là chưa đủ. Hầu hết các nhà bán lẻ và thương hiệu lớn đều yêu cầu nhà cung cấp phải có chứng nhận theo một trong các tiêu chuẩn được Sáng kiến An toàn Thực phẩm Toàn cầu (GFSI) công nhận — và BRCGS là một trong những tiêu chuẩn phổ biến và được công nhận rộng rãi nhất.
BRCGS là gì?
BRCGS (Brand Reputation through Compliance Global Standards) — trước đây gọi là BRC (British Retail Consortium) — là hệ thống tiêu chuẩn toàn cầu do tổ chức BRCGS (Anh) xây dựng và quản lý từ năm 1998, ban đầu theo yêu cầu của các nhà bán lẻ Anh nhằm đảm bảo an toàn và chất lượng sản phẩm trong chuỗi cung ứng. Đến nay, BRCGS đã mở rộng thành một họ tiêu chuẩn bao phủ nhiều lĩnh vực: Global Standard Food Safety (an toàn thực phẩm), Packaging Materials (bao bì), Storage & Distribution (kho vận), Agents & Brokers, Consumer Products…
Phiên bản mới nhất của tiêu chuẩn an toàn thực phẩm là BRCGS Food Safety Issue 9, ra mắt tháng 8/2022 và bắt đầu áp dụng đánh giá chứng nhận từ tháng 2/2023. Nội dung Issue 9 được chia thành 3 phần chính: Phần I giới thiệu phạm vi và lợi ích của tiêu chuẩn; Phần II quy định các yêu cầu cụ thể mà cơ sở sản xuất phải đáp ứng; Phần III mô tả quy trình đánh giá, các chương trình audit và quy định sử dụng logo BRCGS.
Phạm vi và đối tượng áp dụng
BRCGS Food Safety áp dụng cho các cơ sở chế biến, đóng gói thực phẩm, đồ uống. Đây gần như là điều kiện bắt buộc với doanh nghiệp muốn cung cấp hàng cho các hệ thống bán lẻ lớn tại Anh (Tesco, Sainsbury’s, Marks & Spencer…), nhiều nhà nhập khẩu châu Âu và một số chuỗi bán lẻ tại Mỹ. Với ngành bao bì thực phẩm, doanh nghiệp cần áp dụng BRCGS Packaging Materials nếu là nhà cung cấp bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm cho các thương hiệu lớn.
Nội dung chính của BRCGS Food Safety (Issue 9)
Hai yêu cầu được xác định là “nền tảng” (fundamental) — nếu không đáp ứng, cơ sở sẽ không được cấp chứng nhận dù các mục khác đạt điểm cao:
- Cam kết của lãnh đạo cấp cao và cải tiến liên tục (mục 1.1).
- Kế hoạch an toàn thực phẩm dựa trên nguyên tắc HACCP (mục 2).
Bên cạnh đó, các nhóm yêu cầu chính khác bao gồm: hệ thống quản lý an toàn thực phẩm và chất lượng; tiêu chuẩn cơ sở vật chất (bố trí nhà xưởng, luồng di chuyển nguyên liệu/nhân sự, kiểm soát dị vật); kiểm soát sản phẩm (dị ứng nguyên, chất gây dị ứng, kiểm tra kim loại, giám định thực phẩm); kiểm soát quy trình sản xuất; nhân sự (vệ sinh cá nhân, đào tạo, bảo hộ lao động) và văn hóa an toàn thực phẩm (Food Safety Culture) — một điểm nhấn mới, được đưa vào chính thức từ Issue 8 và tiếp tục nhấn mạnh ở Issue 9.
Lợi ích khi áp dụng BRCGS — góc nhìn theo từng vị trí trong doanh nghiệp
Với Chủ doanh nghiệp / CEO
BRCGS mở ra cánh cửa vào các thị trường xuất khẩu khó tính, là điều kiện gần như bắt buộc để trở thành nhà cung cấp cho các tập đoàn bán lẻ và thực phẩm lớn toàn cầu, đồng thời giảm thiểu rủi ro thu hồi sản phẩm — vốn có thể gây thiệt hại uy tín nghiêm trọng.
Với Giám đốc điều hành / Giám đốc nhà máy
Tiêu chuẩn buộc ban điều hành đầu tư bài bản vào cơ sở hạ tầng (bố trí nhà xưởng theo nguyên tắc một chiều, kiểm soát khu vực rủi ro cao/thấp), đồng thời xây dựng văn hóa an toàn thực phẩm xuyên suốt tổ chức thay vì chỉ tập trung vào bộ phận QA.
Với Trưởng phòng Nhân sự / HR
HR chịu trách nhiệm xây dựng chương trình đào tạo vệ sinh an toàn thực phẩm định kỳ, quản lý hồ sơ sức khỏe định kỳ của công nhân trực tiếp sản xuất, và phối hợp kiểm soát ra vào khu vực sản xuất để ngăn ngừa nguy cơ nhiễm chéo hoặc xâm nhập trái phép — một hạng mục audit BRCGS thường xuyên kiểm tra.
Với Chuyên viên C&B / Kế toán tiền lương
Việc theo dõi giờ làm, ca kíp của công nhân sản xuất thực phẩm cần chính xác để đảm bảo tuân thủ quy định nghỉ ngơi giữa ca (liên quan gián tiếp đến mệt mỏi và nguy cơ sai sót vệ sinh), đồng thời dữ liệu chấm công cũng là bằng chứng cho audit về việc bố trí đủ nhân sự giám sát an toàn thực phẩm theo ca.
Với Quản đốc / Trưởng chuyền sản xuất
Đây là vị trí chịu tác động trực tiếp và nhiều nhất từ BRCGS: kiểm soát luồng di chuyển nguyên liệu và nhân sự giữa các khu vực rủi ro khác nhau, giám sát vệ sinh cá nhân trước khi vào chuyền, kiểm soát vật lạ (kim loại, thủy tinh, nhựa), và ghi chép hồ sơ HACCP tại các điểm kiểm soát tới hạn (CCP) hằng ngày.
Quy trình chứng nhận BRCGS
- Đánh giá khoảng cách (Gap Analysis) so với yêu cầu Issue 9.
- Xây dựng/hoàn thiện hệ thống HACCP và hệ thống quản lý an toàn thực phẩm.
- Cải tạo cơ sở vật chất nếu cần (luồng di chuyển, khu vực rủi ro cao).
- Đào tạo nhận thức toàn bộ nhân viên, đặc biệt là văn hóa an toàn thực phẩm.
- Đánh giá thử (pre-audit) để phát hiện điểm chưa phù hợp.
- Đánh giá chứng nhận chính thức bởi tổ chức chứng nhận được BRCGS công nhận, chấm điểm theo thang AA/A/B/C/D.
- Cấp chứng chỉ (hiệu lực 12 tháng) và đánh giá lại hằng năm để duy trì.
Vấn đề thường gặp khi triển khai BRCGS
- Thiết kế nhà xưởng không theo nguyên tắc một chiều: nguyên liệu thô và thành phẩm di chuyển cắt ngang nhau, tạo nguy cơ nhiễm chéo — đây là lỗi phổ biến khiến nhiều nhà máy phải cải tạo tốn kém trước khi đạt chứng nhận.
- Hồ sơ HACCP ghi chép đối phó: điền hồ sơ CCP hàng loạt vào cuối ca thay vì ghi thực tế tại thời điểm kiểm soát, dễ bị phát hiện khi đối chiếu với camera hoặc phỏng vấn công nhân.
- Văn hóa an toàn thực phẩm chưa thấm vào công nhân tuyến đầu: quản lý cấp cao hiểu và cam kết, nhưng công nhân trực tiếp sản xuất chưa thực sự hiểu vì sao phải tuân thủ quy trình.
- Kiểm soát khách, nhà thầu ra vào khu vực sản xuất lỏng lẻo: đây là lỗ hổng phổ biến bị đánh giá viên phát hiện, do thiếu quy trình đăng ký, trang bị bảo hộ và giám sát khách/nhà thầu khi vào khu vực sản xuất.
Câu hỏi thường gặp về BRCGS
1. BRCGS khác gì so với FSSC 22000 và ISO 22000?
Cả ba đều là tiêu chuẩn được GFSI công nhận, nhưng BRCGS có yêu cầu chi tiết và cụ thể hơn về cơ sở vật chất, trong khi FSSC 22000/ISO 22000 tập trung nhiều vào hệ thống quản lý. Việc chọn tiêu chuẩn nào thường phụ thuộc vào yêu cầu của khách hàng/thị trường xuất khẩu.
2. Mức xếp hạng AA, A, B, C, D trong BRCGS có ý nghĩa gì?
Đây là thang điểm đánh giá dựa trên số lượng và mức độ nghiêm trọng của các điểm không phù hợp phát hiện được. AA là mức cao nhất (ít lỗi nhất, được audit không báo trước tùy chọn), D là mức thấp nhất vẫn đạt chứng nhận.
3. Chứng nhận BRCGS có thời hạn bao lâu?
12 tháng, phải đánh giá lại hằng năm để duy trì hiệu lực, khác với ISO (thường 3 năm kèm đánh giá giám sát hằng năm).
4. Doanh nghiệp mới thành lập có thể đăng ký BRCGS ngay không?
Có, nhưng nên hoàn thiện hệ thống quản lý và vận hành ổn định ít nhất 3-6 tháng trước khi đăng ký đánh giá để có đủ hồ sơ, dữ liệu chứng minh sự phù hợp.
Kết luận
BRCGS không chỉ là một “tấm vé” để xuất khẩu thực phẩm mà là một hệ thống quản trị buộc doanh nghiệp phải nhìn lại toàn diện từ thiết kế nhà xưởng, quy trình sản xuất, đến con người và văn hóa an toàn thực phẩm. Với các nhà máy thực phẩm tại Việt Nam đang hướng đến thị trường châu Âu, Anh, đầu tư bài bản cho BRCGS ngay từ giai đoạn thiết kế nhà xưởng sẽ tiết kiệm đáng kể chi phí cải tạo về sau.
