Tiêu chuẩn TACCP – Giám sát hành vi bất thường và ngăn ngừa rủi ro nội bộ

• TACCP (Threat Assessment and Critical Control Point) là một tiêu chí đánh giá và kiểm soát mối đe dọa có chủ đích trong chuỗi cung ứng thực phẩm hoặc sản xuất.

• TACCP tập trung vào các mối đe dọa cố ý, như:

  • Phá hoại có chủ đích (sabotage),

  • Gian lận thực phẩm (food fraud),

  • Khủng bố thực phẩm (food terrorism).

  Hệ thống này giúp doanh nghiệp:

  • Phân tích các điểm dễ bị tấn công trong quy trình sản xuất – phân phối,

  • Áp dụng biện pháp kiểm soát chủ động để phòng ngừa từ bên trong lẫn bên ngoài.

Ứng dụng:

• Phổ biến trong ngành thực phẩm, dược phẩm, đồ uống và chuỗi cung ứng tiêu dùng.

• Thường đi kèm với các tiêu chuẩn khác như VACCP (chống gian lận) và HACCP (an toàn vệ sinh).

TACCP là một phương pháp đánh giá mối đe dọa có chủ ý, áp dụng trong chuỗi sản xuất thực phẩm để:

1. Nhận diện nguy cơ cố ý gây hại (chủ động phá hoại, gian lận, nội gián…),
2. Đánh giá điểm yếu dễ bị lợi dụng,
3. Thiết lập các điểm kiểm soát trọng yếu, tương tự HACCP – nhưng thay vì mối nguy sinh học, thì là mối nguy do con người gây ra.

TACCP yêu cầu xác định các đối tượng có thể gây ra rủi ro:

• Nhân viên nội bộ (insider threat),
• Nhà thầu, kỹ thuật viên tạm thời,
• Khách tham quan,
• Nhân viên vận chuyển.

• Ngăn chặn hành vi phá hoại, gian lận hoặc đánh cắp dữ liệu từ nội bộ

• Phát hiện bất thường trong thói quen di chuyển, hành vi làm việc

• Cảnh báo khi có truy cập trái phép tại vùng giới hạn hoặc ngoài giờ

• Bảo vệ chuỗi sản xuất thực phẩm khỏi các rủi ro cố ý gây hại từ bên trong

Nhiều quản đốc và trưởng phòng An toàn thực phẩm khi mới tiếp cận TACCP thường nhầm nó với HACCP vì cả hai đều có chữ “CCP” (Critical Control Point). Nói ngắn gọn và dễ nhớ nhất để trả lời đúng câu hỏi “TACCP là gì”: TACCP (Threat Assessment and Critical Control Points – Đánh giá mối đe dọa và các điểm kiểm soát trọng yếu) là phương pháp nhận diện, đánh giá và kiểm soát các mối đe dọa có chủ đích (do con người cố tình gây ra) nhắm vào chuỗi cung ứng thực phẩm hoặc sản xuất – khác hẳn với HACCP, vốn xử lý các mối nguy không chủ đích (vi sinh, hóa học, vật lý phát sinh tự nhiên trong quy trình).

• HACCP trả lời câu hỏi: “Quy trình có thể vô tình gây hại gì cho sản phẩm?”
• TACCP trả lời câu hỏi: “Ai đó có thể cố ý gây hại cho sản phẩm/chuỗi cung ứng bằng cách nào?”

TACCP tập trung đánh giá 3 nhóm mối đe dọa cố ý chính:

• Phá hoại có chủ đích (sabotage) – nhân viên bất mãn hoặc bên ngoài cố tình can thiệp vào dây chuyền, nguyên liệu, thiết bị.
• Gian lận thực phẩm (food fraud) – xem chi tiết bên dưới.
• Khủng bố thực phẩm (food terrorism) – hành vi cố ý gây hại trên diện rộng tới sức khỏe cộng đồng thông qua chuỗi thực phẩm.

Food fraud là gì, và vì sao nằm trong phạm vi TACCP?

Food fraud (gian lận thực phẩm) là hành vi cố ý đánh lừa người mua/người tiêu dùng về chất lượng, thành phần, nguồn gốc hoặc xuất xứ của sản phẩm thực phẩm nhằm trục lợi kinh tế. Vì đây là hành vi có chủ đích – có người cố tình thực hiện để kiếm lời – nên food fraud thuộc đúng phạm vi mà TACCP được thiết kế để phát hiện và ngăn chặn, chứ không phải phạm vi của HACCP.

Trong thực tế vận hành nhà máy tại Việt Nam, đội ngũ QA và An ninh chuỗi cung ứng thường gặp các dạng food fraud phổ biến sau:

• Làm giả nhãn mác, xuất xứ – dán nhãn “xuất xứ nội địa/hữu cơ” cho nguyên liệu nhập khẩu giá rẻ hoặc không rõ nguồn gốc để bán giá cao hơn.
• Pha trộn nguyên liệu kém chất lượng – trộn nguyên liệu rẻ tiền vào lô hàng đạt chuẩn để giảm giá thành mà không công bố, ví dụ pha loãng dầu ăn, trộn bột kém chất lượng vào gia vị.
• Gian lận trọng lượng, hạn sử dụng – ghi sai khối lượng tịnh, chỉnh sửa lại hạn sử dụng của lô hàng cận date.
• Thay thế thành phần – dùng nguyên liệu thay thế rẻ hơn nhưng vẫn ghi nhãn thành phần cũ (ví dụ thay thịt/hải sản bằng nguyên liệu khác).

Vì food fraud thường do chính người trong nội bộ (nhân viên kho, thu mua, sản xuất) hoặc nhà cung cấp thực hiện, nên các biện pháp kiểm soát TACCP hiệu quả nhất luôn kết hợp: kiểm soát ra vào khu vực kho nguyên liệu, camera giám sát hành vi bất thường, truy xuất nguồn gốc từng lô hàng, và sàng lọc, đánh giá định kỳ nhân sự có quyền tiếp cận nguyên liệu – đúng như các nhóm quy trình an ninh nhà xưởng và an ninh nhân sự đã trình bày ở trên.