Một nhà máy giả định 400 công nhân tổ chức diễn tập PCCC mỗi năm một lần vào giờ hành chính: còi hú, mọi người ra sân, chụp ảnh, ký tên rồi quay lại làm việc (ví dụ minh họa, giả định). Sau đợt kiểm tra hồ sơ, người phụ trách nhận ra họ không có biên bản ghi thời gian sơ tán, không biết ca đêm sẽ xử lý thế nào và phương án chữa cháy chưa được cập nhật từ khi mở rộng kho. Diễn tập có làm, nhưng không chứng minh được nhà máy đã sẵn sàng. Bài này tập trung vào quy trình diễn tập và bộ hồ sơ cần lưu theo Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 cùng Nghị định 105/2025/NĐ-CP.
Diễn Tập PCCC Nhà Xưởng Là Gì Và Khác Gì Huấn Luyện
Trong văn bản pháp luật, hoạt động này gọi là thực tập phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ: cơ sở đưa các tình huống giả định đã ghi trong phương án ra chạy thử để kiểm tra lực lượng, phương tiện và đường thoát nạn. Huấn luyện là dạy kiến thức và kỹ năng, còn diễn tập là kiểm tra xem tất cả có vận hành cùng nhau hay không. Nội dung huấn luyện được trình bày ở bài đào tạo nhân viên về PCCC, bài này chỉ bàn phần diễn tập. Bức tranh chung về PCCC nằm ở bài phòng cháy chữa cháy (PCCC) trong doanh nghiệp sản xuất.
Điều Luật Và Nghị Định Nói Gì Về Diễn Tập
Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 và Nghị định 105/2025/NĐ-CP đều có hiệu lực từ 01/07/2025. Theo Điều 10 của Luật, người đứng đầu cơ sở tổ chức xây dựng và thực tập phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ trong phạm vi quản lý của mình, còn nội dung và thời gian thực tập do Chính phủ quy định. Phần quy định chi tiết nằm ở Điều 16 Nghị định 105/2025/NĐ-CP, trong đó có ba điểm đáng nhớ.
- Thực tập định kỳ ít nhất một lần trong năm. Mỗi lần có thể thực tập một hoặc nhiều tình huống, nhưng theo thời gian phải bảo đảm mọi tình huống giả định trong phương án đều được thực tập.
- Kết quả thực tập được thể hiện trong báo cáo kết quả thực hiện công tác PCCC và CNCH của cơ sở theo Mẫu số PC04, hoặc cập nhật trên hệ thống cơ sở dữ liệu về PCCC và CNCH.
- Với thực tập do cơ quan Công an tổ chức, cơ quan này thông báo bằng văn bản cho Ủy ban nhân dân cấp xã và người đứng đầu cơ sở trước ít nhất 5 ngày. Quy định 5 ngày này áp dụng cho thực tập do Công an tổ chức, không phải diễn tập nội bộ của cơ sở.
Phương án chữa cháy của cơ sở được lập theo Mẫu số PC06 và cần cập nhật khi các yếu tố liên quan thay đổi, ví dụ mở rộng kho, đổi công năng khu vực hoặc thay đổi lực lượng. Nội dung, người phê duyệt và thời điểm cập nhật phương án được giải thích ở bài phương án chữa cháy của cơ sở (PC06): cách lập và cập nhật cho nhà xưởng. Theo tóm tắt của Công an tỉnh Nghệ An về Điều 4 Nghị định, hồ sơ quản lý PCCC của cơ sở gồm phiếu thông tin cơ sở (Mẫu PC01), nội quy PCCC, quyết định thành lập Đội PCCC, kết quả huấn luyện, phương án chữa cháy (Mẫu PC06), biên bản tự kiểm tra (Mẫu PC02) và báo cáo (Mẫu PC04). Cơ sở cần đối chiếu văn bản gốc để biết mình thuộc diện nào và phải lập những loại hồ sơ nào. Bài này không nêu mức xử phạt vì chưa đối chiếu văn bản xử phạt hiện hành.
Quy Trình Diễn Tập Sáu Bước Trong Nhà Xưởng
Luật và Nghị định quy định tần suất và hồ sơ, còn cách tổ chức dưới đây là gợi ý thực hành của bài viết, không phải quy định bắt buộc. Khung kịch bản có mốc thời gian và biên bản ghi tồn tại, hành động khắc phục có tại bài kịch bản và biên bản diễn tập PCCC nhà xưởng.
| Bước | Việc cần làm | Hồ sơ nên lưu |
|---|---|---|
| 1. Rà phương án | Đối chiếu phương án hiện có với hiện trạng nhà xưởng, kho, số lượng người | Bản phương án đã cập nhật |
| 2. Chọn tình huống | Chọn tình huống trong và ngoài giờ làm việc, ưu tiên khu vực nguy hiểm về cháy, nổ | Kịch bản có ngày giờ, địa điểm |
| 3. Phân vai | Chỉ huy, đội PCCC cơ sở, dẫn thoát nạn, điểm danh, y tế, liên lạc | Bảng phân công |
| 4. Chuẩn bị | Thông báo nội bộ, kiểm tra thiết bị, quy định người quan sát | Thông báo, danh sách kiểm tra |
| 5. Thực hiện | Chạy kịch bản, bấm giờ từng mốc: báo động, sơ tán, tập trung, điểm danh | Bảng thời gian, ảnh |
| 6. Đánh giá | Họp rút kinh nghiệm, ghi tồn tại và hành động khắc phục | Biên bản diễn tập, báo cáo PC04 |
Ba điểm hay bị bỏ sót
Thứ nhất là ca đêm và ngày nghỉ: theo phương án, tình huống phải giả định cả trong và ngoài giờ làm việc, nên chỉ diễn tập giờ hành chính là chưa đủ. Thứ hai là khách, nhà thầu và nhân sự tạm thời, những người không thuộc danh sách công nhân của xưởng. Thứ ba là điểm danh sau sơ tán, phần được trình bày ở bài quy trình điểm danh tại điểm tập trung khi có sự cố. Bên cạnh đó, các nguyên nhân gây cháy cần đưa vào kịch bản được tổng hợp ở bài yếu tố dễ gây cháy nổ trong nhà máy.
Compliance: Chuẩn Mực Liên Quan
- ISO 45001: yêu cầu tổ chức chuẩn bị và ứng phó tình huống khẩn cấp, gồm việc thử nghiệm định kỳ, nên biên bản diễn tập là một bằng chứng tự nhiên cho hệ thống này.
- SMETA: cuộc đánh giá thường xem xét sức khỏe và an toàn của nhà máy, trong đó có cách nhà máy ứng phó cháy, nên hồ sơ diễn tập giúp trả lời đánh giá viên.
Góc Nhìn Của Chủ Doanh Nghiệp/CEO
Chủ doanh nghiệp quan tâm rủi ro đình trệ sản xuất và trách nhiệm khi có sự cố. Áp lực là diễn tập tốn giờ công nhưng khó thấy lợi ích ngay. Họ cần biết rõ diễn tập đã kiểm chứng được điều gì và còn tồn tại nào cần đầu tư.
Góc Nhìn Của Giám Đốc Nhà Máy
Giám đốc nhà máy chịu trách nhiệm là người đứng đầu cơ sở trong phần lớn tình huống. Họ cần lịch diễn tập không làm trễ đơn hàng, cần chỉ huy rõ ràng khi có sự cố và cần báo cáo ngắn gọn về thời gian sơ tán thực tế.
Góc Nhìn Của Trưởng Phòng Nhân Sự/HR
Trưởng phòng Nhân sự thường giữ danh sách người lao động và hồ sơ huấn luyện. Áp lực của họ là danh sách sai lệch khiến điểm danh sau sơ tán không khớp. Họ cần dữ liệu người trong xưởng cập nhật theo ca, kể cả lao động thời vụ và nhà thầu.
Góc Nhìn Của Quản Đốc/Trưởng Chuyền Sản Xuất
Quản đốc lo dừng máy an toàn trước khi sơ tán và lo diễn tập làm gián đoạn chuyền. Họ cần kịch bản nói rõ việc cắt điện, tắt thiết bị, kiểm tra người thoát ra hết chưa, và cần chọn khung giờ ít ảnh hưởng năng suất.
Góc Nhìn Của Chuyên Viên C&B/Kế Toán Tiền Lương
Chuyên viên C&B cần biết thời gian diễn tập được tính như thế nào trong bảng công, nhất là khi diễn tập ngoài giờ. Kỳ vọng của họ là có quy định nội bộ rõ ràng và xác nhận thời gian tham gia từ người phụ trách, tránh phát sinh khiếu nại về giờ làm.
Góc Nhìn Của Trưởng Bộ Phận HSE
Trưởng bộ phận HSE là người soạn kịch bản và chấm kết quả. Áp lực lớn nhất là biến diễn tập từ nghi thức thành phép thử thật. Họ cần quyền chọn tình huống khó, có người quan sát độc lập và có cơ chế theo dõi việc khắc phục sau diễn tập.
Câu Hỏi Thường Gặp
Diễn tập PCCC nhà xưởng phải làm mấy lần một năm?
Theo Điều 16 Nghị định 105/2025/NĐ-CP, cơ sở thực tập định kỳ ít nhất một lần trong năm, các tình huống trong phương án cần lần lượt được thực tập.
Diễn tập xong cần lưu hồ sơ gì?
Kết quả được thể hiện trong báo cáo theo Mẫu PC04 hoặc cập nhật trên hệ thống dữ liệu. Nên lưu thêm biên bản, bảng thời gian, danh sách tham gia và kế hoạch khắc phục.
Có cần báo Công an trước khi diễn tập nội bộ không?
Quy định thông báo 5 ngày trong Điều 16 áp dụng cho thực tập do cơ quan Công an tổ chức. Với diễn tập nội bộ, hãy đối chiếu văn bản gốc và hỏi cơ quan PCCC địa phương.
Diễn tập và huấn luyện PCCC khác nhau thế nào?
Huấn luyện truyền đạt kiến thức và kỹ năng, còn diễn tập kiểm tra phương án vận hành thực tế.
Kết Luận
Diễn tập có giá trị khi nó kiểm tra được phương án, sinh ra hồ sơ và dẫn đến hành động khắc phục. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý, cần đối chiếu văn bản đang có hiệu lực và ý kiến cơ quan PCCC địa phương.
Để rà soát nhanh các nghĩa vụ pháp lý của nhà máy, bạn có thể dùng thêm Checklist pháp lý doanh nghiệp, một file Google Sheet chia theo nhiều nhóm như lao động, hợp đồng, nội quy và an toàn lao động. Đây là checklist pháp lý tổng hợp cho HR chứ không riêng cho PCCC, nên hãy dùng nó song song với hồ sơ PCCC của cơ sở.
Nguồn Tham Khảo
- Luật PCCC và CNCH 55/2024/QH15 (Điều 10); Nghị định 105/2025/NĐ-CP (Điều 4, Điều 16), hiệu lực 01/07/2025, theo các trang tổng hợp luatvietnam.vn, pccc.vn, thutucxuatnhapkhau.vn và Công an tỉnh Nghệ An, cần đối chiếu văn bản gốc.
